Kahramanmaraş’ın 11 ilçesinin isimleri, kentin yüzyıllara yayılan tarihinin izlerini taşıyor. İki merkez ilçesi bulunan kentte bazı ilçe adları Millî Mücadele’den, bazıları Türk beylikleri ve tarihî şahsiyetlerden, bazıları ise aşiretler, coğrafi özellikler ve geçmişte kullanılan yerleşim adlarından geliyor.
Onikişubat ve Dulkadiroğlu gibi yakın dönemde kurulan ilçelerin isimlerinin kaynağı açık biçimde bilinirken, Andırın ve Göksun gibi köklü yerleşimlerin adları konusunda farklı tarihî ve etimolojik değerlendirmeler bulunuyor.
İlçe isimlerinin geçmişi incelendiğinde Maraş’ın yalnızca yakın tarihinin değil, antik çağlardan Osmanlı dönemine ve Cumhuriyet’e kadar uzanan geniş bir tarihsel birikimin izlerine rastlanıyor.
ONİKİŞUBAT ADINDA MİLLÎ MÜCADELE'NİN İZİ
Kahramanmaraş’ın merkez ilçelerinden Onikişubat, adını şehrin Fransız işgalinden kurtuluş tarihi olan 12 Şubat 1920’den alıyor.
Kahramanmaraş’ın büyükşehir statüsüne geçmesiyle birlikte merkezde yeni ilçeler oluşturuldu. Bunlardan birine, kentin Millî Mücadele tarihindeki en önemli günlerden biri olan 12 Şubat’ın hatırasını yaşatmak amacıyla Onikişubat adı verildi.
Bu yönüyle Onikişubat, Kahramanmaraş’ın tarihindeki belirli bir günü doğrudan adına taşıyan ilçesi olarak öne çıkıyor.
DULKADİROĞLU ADINI TARİHÎ BEYLİKTEN ALDI
Kentin diğer merkez ilçesi Dulkadiroğlu’nun adı ise Anadolu tarihinin önemli siyasi yapılarından Dulkadiroğulları Beyliği’ne dayanıyor.
1337 yılında Zeyneddin Karaca Bey tarafından kurulan Dulkadiroğulları Beyliği, uzun yıllar Maraş ve Elbistan merkezli olarak bölgede hüküm sürdü.
Kahramanmaraş’ın büyükşehir olmasıyla 2012 yılında oluşturulan merkez ilçeye Dulkadiroğlu adı verilerek bölgenin tarihî mirası idari yapıda da yaşatıldı.
AFŞİN’İN ADI 1944 YILINDA DEĞİŞTİ
Kahramanmaraş’ın en eski yerleşim bölgelerinden Afşin, tarih boyunca farklı isimlerle anıldı. Kaynaklarda Arabissos, Efsus ve Yarpuz gibi adlarla karşılaşılıyor.
İlçe, 1944 yılında Afşin adını aldı. Bu ismin, Selçuklu Sultanı Alparslan döneminin önemli komutanlarından Afşin Bey’den geldiği belirtiliyor.
Afşin Bey’in Anadolu’nun Türk hâkimiyetine geçiş sürecinde rol oynayan komutanlardan olması, ilçeye verilen ismin tarihî temelini oluşturuyor.
ANDIRIN ADININ KÖKENİNDE FARKLI ANLATILAR VAR
Andırın’ın isminin ortaya çıkışına ilişkin aktarılan görüşler arasında “Enderun” bağlantısı dikkat çekiyor.
Yaygın anlatıya göre Osmanlı döneminde bölgeden Enderun Mektebi’ne öğrenciler alınması nedeniyle yerleşim Enderun adıyla anılmaya başladı. Kelimenin zaman içinde değişerek önce Andıran, daha sonra Andırın biçimini aldığı aktarılıyor.
Ancak bu açıklama kesinliği ortaya konmuş bir etimolojik tespitten ziyade sözlü tarih içerisinde aktarılan görüşlerden biri olarak değerlendiriliyor.
ÇAĞLAYANCERİT’TE AŞİRET VE COĞRAFYA BİRLEŞTİ
Çağlayancerit adının ise iki farklı unsurdan meydana geldiği kabul ediliyor.
İsimdeki “Cerit” bölümünün bölgede yaşayan Cerit aşiretinden geldiği belirtiliyor. “Çağlayan” bölümünün ise yörede bulunan su kaynaklarıyla ilişkilendirildiği aktarılıyor.
Ceritlerin bölgeyi geçmişte yaylak olarak kullandığı ve zaman içerisinde yerleşik hayata geçtiği bilgisi de ilçenin tarihçesinde yer alıyor. Böylece ilçenin isminde hem toplumsal hem de coğrafi geçmişin izleri bulunuyor.
ELBİSTAN ADI YÜZYILLAR İÇİNDE DEĞİŞTİ
Elbistan, Kahramanmaraş’ın tarihî geçmişi en eski ilçelerinden biri. İlçenin adı farklı medeniyetlere ait kaynaklarda değişik biçimlerde kaydedildi.
Bizans kaynaklarında Plasta ve Ablastha, Ermeni kaynaklarında Ablasta ve Ablastayn, Arap kaynaklarında Ablestin ve Ablüsteyn gibi kullanımlara rastlanıyor. Farsça kaynaklarda ise Ablistin biçimi görülüyor.
Yüzyıllar boyunca farklı dillerde kullanılan adın zamanla bugünkü Elbistan biçimine dönüştüğü değerlendiriliyor.
Halk arasında anlatılan “Alpistan” veya “Albostan” gibi açıklamaların ise tarihî belgelerle kesin biçimde doğrulanmadığı belirtiliyor.
GÖKSUN’UN İSMİ ANTİK ÇAĞLARA UZANIYOR
Göksun’un bugünkü adının geçmişi de antik dönemlerde kullanılan yerleşim isimleriyle ilişkilendiriliyor.
Bölgenin antik çağlarda Cocusus, Cocussos veya Kokussos gibi adlarla anıldığı, farklı kaynaklarda Kokson ve Cosor benzeri kullanımların bulunduğu biliniyor.
Bu tarihî ismin yüzyıllar içinde Türkçenin ses yapısına uyarlanarak Göksun biçimine dönüştüğü yönünde değerlendirmeler bulunuyor.
EKİNÖZÜ DAHA ÖNCE CELA OLARAK BİLİNİYORDU
Ekinözü’nün adı da tarih içerisinde birkaç kez değişti.
1563 tarihli Maraş tahrir defterinde yerleşimin Celengi adıyla geçtiği, 19. yüzyıldaki bazı resmî yazışmalarda ise Celaki isminin kullanıldığı belirtiliyor. Yerleşim ilerleyen dönemde Cela olarak anıldı.
Cela adı 1 Ocak 1983 tarihinde Ekinözü olarak değiştirildi. Yerleşim, 1990 yılında yapılan idari düzenlemeyle ilçe statüsüne kavuştu.
Ekinözü adının tercih edilmesinin gerekçesine ilişkin ayrıntılı ve kesin bir açıklama ise resmî tarihçede yer almıyor.
NURHAK ADINI DAĞDAN ALDI
Nurhak ilçesinin isminin kaynağı bölgenin coğrafyasında bulunuyor.
Yerleşim, adını eteklerinde kurulduğu Nurhak Dağı’ndan aldı. Yaklaşık 3 bin 90 metre yüksekliğindeki dağ, ilçenin en belirgin coğrafi unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Daha önce Elbistan’a bağlı olan yerleşim, zaman içerisinde belde statüsü kazandı ve 1990 yılında ilçe oldu.
PAZARCIK ADI OSMANLI BELGELERİNDE DE VAR
Pazarcık isminin geçmişi en az 16. yüzyıla kadar takip edilebiliyor.
Osmanlı dönemine ait belgelerde “Pazarcık Nahiyesi” ifadesine rastlanıyor. O dönem Pazarcık adının yalnızca tek bir yerleşimi değil, Bağdın-ı Sagir ve Bağdın-ı Kebir gibi merkezleri kapsayan daha geniş bir bölgeyi ifade ettiği belirtiliyor.
İsmin kesin etimolojik kökeni konusunda farklı değerlendirmeler bulunsa da Pazarcık adının Osmanlı döneminden günümüze kadar ulaştığı tarihî kayıtlardan anlaşılıyor.
TÜRKOĞLU’NUN ESKİ ADI ELOĞLU’YDU
Türkoğlu ilçesi Cumhuriyet döneminde isim değişikliği yaşayan yerleşimlerden biri oldu.
Uzun süre Eloğlu adıyla bilinen yerleşim, 1944 yılında nahiye statüsüne getirildi. 11 Şubat 1960 tarihinde dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in ziyareti sırasında yerleşimin ilçe yapılması ve adının Türkoğlu olarak değiştirilmesi gündeme geldi.
20 Nisan 1960 tarihli düzenlemeyle ilçe statüsü kazanan yerleşimin Türkoğlu adı da resmiyet kazandı.
Kahramanmaraş’ın 11 ilçesinin isimleri bir arada değerlendirildiğinde kentin tarihî ve kültürel birikimi de ortaya çıkıyor. Millî Mücadele’den Dulkadiroğulları Beyliği’ne, antik yerleşimlerden Türkmen aşiretlerine ve bölgenin coğrafi özelliklerine kadar birçok unsur bugün ilçe adlarında yaşamaya devam ediyor.
Bununla birlikte özellikle kökeni çok eski dönemlere dayanan bazı isimler konusunda farklı görüşler bulunuyor. Bu nedenle tarihî belgelerle desteklenen bilgiler ile kuşaktan kuşağa aktarılan rivayetlerin birbirinden ayrılması önem taşıyor.
