Kahramanmaraş’ın binlerce yıllık geçmişi, bugünkü mahallelerin sınırlarının çok ötesine uzanıyor. Şehir farklı dönemlerde Gurgum, Markas ve Germanicia gibi isimlerle anılırken, yerleşim alanları da zaman içinde değişerek bugünkü kent dokusunu oluşturdu.
Bu nedenle “Kahramanmaraş’ın en eski mahallesi hangisi?” sorusuna tek bir mahalle adıyla kesin cevap vermek tarihsel açıdan kolay değil. Ancak günümüzde kullanılan mahalleler ve eldeki tarihi kayıtlar dikkate alındığında Kayabaşı ile Sakarya, kentin en eski yerleşim alanları arasında öne çıkıyor.
Özellikle Kayabaşı Mahallesi’nin adının 16. yüzyıla ait Osmanlı tahrir defterlerinde bulunması, mahallenin geçmişinin belgeler üzerinden takip edilmesini sağlıyor. Bugünkü Sakarya Mahallesi ise eski adı Alemlü ile Dulkadir Beyliği dönemine uzanan siyasi ve idari geçmişiyle dikkat çekiyor.
KAYABAŞI MAHALLESİ OSMANLI KAYITLARINDA
Dulkadiroğlu ilçesinde ve Kahramanmaraş Kalesi’nin doğusunda bulunan Kayabaşı Mahallesi, tarihi kent merkezinin önemli parçalarından biri olarak biliniyor.
Kayabaşı adına 1526 ve 1563 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde rastlanması, mahallenin en azından 16. yüzyıldaki varlığını belgeleyen önemli veriler arasında yer alıyor.
Mahallenin adının kökeni konusunda farklı değerlendirmeler bulunuyor. İsmin Kaya Beg bin Bişan adlı bir kişiden gelmiş olabileceği belirtiliyor. Bölgenin kayalık yapısı ve kente hâkim konumu nedeniyle Kayabaşı adının coğrafi özelliklerden doğmuş olabileceği de değerlendiriliyor.
Geçmiş dönemlerde ayrı yerleşimler olarak kayıtlara geçen Çiçekli, Çukuroba ve Seksenler gibi bazı alanların daha sonraki süreçte Kayabaşı Mahallesi sınırlarına dahil edildiği aktarılıyor.
SAKARYA’NIN ESKİ ADI ALEMLÜ
Kahramanmaraş’ın köklü mahallelerinden Sakarya’nın geçmişi de yüzyıllar öncesine dayanıyor. Mahallenin eski kaynaklarda Alemlü adıyla geçtiği biliniyor.
Tarihi bilgilere göre bölge, Dulkadir Beyliği döneminde önemli bir yerleşim merkeziydi. Beyliğin aile mensuplarının burada yaşadığı ve yönetim faaliyetlerinin bölgeden yürütüldüğü belirtiliyor.
Bu durum, bugünkü Sakarya Mahallesi’nin yalnızca eski bir yerleşim alanı olmadığını, Maraş’ın siyasi ve idari geçmişinde de önemli bir konuma sahip olduğunu gösteriyor.
Alemlü adı Cumhuriyet döneminde değiştirilerek Sakarya oldu. Böylece mahallenin adı değişse de yerleşim alanının tarihsel sürekliliği günümüze kadar ulaştı.
ESKİ MARAŞ KALE ÇEVRESİNDE GELİŞTİ
Kahramanmaraş’ın eski kent dokusunun oluşumunda kale ve yakın çevresi belirleyici oldu. Yerleşim zaman içinde Kahramanmaraş Kalesi’nin çevresinde gelişerek farklı mahallelere yayıldı.
Bugün Dulkadiroğlu sınırlarında bulunan Kayabaşı, Sakarya, Divanlı ve çevredeki tarihi mahalleler, eski Maraş kent dokusunun izlerini taşıyan alanlar arasında bulunuyor.
Şehrin farklı medeniyetlerin hâkimiyetinde kalması, mahalle adlarının ve idari sınırların da zaman içinde değişmesine neden oldu. Bazı mahalleler birleşirken bazı eski isimlerin yerini yeni adlar aldı. Bu nedenle bugünkü idari mahalle sınırlarını esas alarak kesin bir “ilk mahalle” sıralaması yapmak mümkün görünmüyor.
KAYABAŞI EN GÜÇLÜ ADAYLAR ARASINDA
Eldeki kayıtlar açısından Kayabaşı Mahallesi önemli bir özelliğe sahip. Mahallenin adı 1526 ve 1563 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde görülürken, Kayabaşı adı günümüzde de kullanılmaya devam ediyor.
Bu tarihsel devamlılık, Kayabaşı’nı “Kahramanmaraş’ın en eski mahallesi” tartışmasında öne çıkaran başlıca unsurlardan biri.
Sakarya Mahallesi ise eski adı Alemlü ile daha farklı bir tarihsel çizgiye sahip. Dulkadir Beyliği dönemine uzanan yerleşim ve yönetim geçmişi, bölgenin Kahramanmaraş tarihindeki önemini ortaya koyuyor.
KAHRAMANMARAŞ’IN KADİM MAHALLELERİ TARİHİ YAŞATIYOR
Kahramanmaraş’ın en eski mahallesinin hangisi olduğuna ilişkin kesin bir sıralama yapmak için farklı dönemlere ait arşiv kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Çünkü günümüzde kullanılan mahalle isimleri, geçmişteki yerleşim birimleriyle her zaman birebir örtüşmüyor.
Bununla birlikte mevcut bilgiler, Kayabaşı’nın günümüzdeki adıyla yüzyıllardır varlığını sürdüren en eski mahallelerden biri olduğunu gösteriyor. Sakarya ise Alemlü adıyla Dulkadirli dönemine uzanan geçmişi nedeniyle kentin kadim yerleşimleri arasında önemli bir yere sahip.
Kahramanmaraş Kalesi ve çevresinde şekillenen bu mahalleler, şehrin yalnızca mimari dokusunu değil, yüzyıllara yayılan sosyal, siyasi ve idari hafızasını da günümüze taşıyor.
