Kahramanmaraş’ın kültürel mirasının önemli parçalarından biri olan düğün gelenekleri, geçmişten günümüze farklı biçimlerde varlığını sürdürüyor. Kent merkezi ile ilçeler ve kırsal mahallelerde uygulamalar değişiklik gösterse de kız isteme, söz, nişan, kına gecesi, gelin alma ve düğün eğlencesi evlilik sürecinin temel aşamaları arasında bulunuyor.
Geçmişte günler süren düğünlerin yerini büyük ölçüde salon düğünleri ve daha kısa programlar aldı. Buna rağmen ailelerin bir araya gelmesi, büyüklerin duasının alınması, davul zurna eşliğinde gelinin uğurlanması ve yöresel oyunların oynanması gibi birçok gelenek korunuyor.
Kız İsteme İle Evlilik Süreci Başlıyor
Kahramanmaraş’ta geleneksel evlilik sürecinin ilk önemli adımı kız isteme olarak öne çıkıyor. Erkek tarafının aile büyükleri kız evini ziyaret ederek gençlerin evliliği için aileden onay istiyor. Ailelerin anlaşmasının ardından söz kesiliyor ve daha sonra nişan töreni gerçekleştiriliyor.
Özellikle geçmiş yıllarda düğüne davet süreci de kendine özgü uygulamalarla yapılıyordu. “Okuntu” olarak bilinen gelenekte akrabalar, komşular ve yakın çevre düğüne özel olarak davet ediliyordu. Günümüzde basılı veya dijital davetiyeler yaygınlaşsa da yakın akrabaların ve aile büyüklerinin bizzat davet edilmesi birçok ailede önemini koruyor.
Elbistan yöresindeki evlenme geleneklerini ele alan akademik çalışmalarda da kız isteme, söz kesme, nişan, okuntu, bayrak dikme, çeyiz, kına ve gelin alma gibi aşamaların evlilik kültürünün parçaları olduğu aktarılıyor.
Kına Gecesinde Duygusal Anlar Yaşanıyor
Kına gecesi, Maraş düğünlerinin en köklü geleneklerinden biri olarak günümüzde de devam ediyor. Gelinin bindallı giymesi, kına tepsisinin hazırlanması ve türküler eşliğinde kına yakılması gecenin öne çıkan uygulamalarını oluşturuyor.
Geleneksel kına törenlerinde gelinin avucunu hemen açmaması ve kayınvalide ya da aile büyüklerinden birinin avucuna altın bırakması da bilinen adetler arasında yer alıyor. Kına türküleri ise gelinin baba evinden ayrılışını simgeleyen duygusal anlara eşlik ediyor.
Bazı ailelerde yalnızca gelin için değil, damat için de kına töreni düzenlenebiliyor. Uygulamaların biçimi ilçelere, mahallelere ve ailelerin kendi geleneklerine göre farklılık gösterebiliyor.
Gelin Hamamı Düğün Öncesinin Özel Ritüellerindendi
Kahramanmaraş’ın geçmişteki düğün kültüründe dikkat çeken geleneklerden biri de gelin hamamıydı. Düğünden önce gerçekleştirilen bu etkinlikte gelin ile kız ve erkek tarafındaki kadınlar bir araya geliyordu.
Hamam yalnızca hazırlık yapılan bir mekân değil, aynı zamanda kadınların birlikte eğlendiği ve iki aile arasındaki sosyal bağların güçlendiği bir buluşma alanı niteliği taşıyordu.
Günümüzde eskisi kadar yaygın uygulanmasa da gelin hamamı, Kahramanmaraş’ın geleneksel evlilik kültürünü anlatan önemli ritüellerden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.
Bayrak Dikme Düğünün Başladığını Haber Veriyor
Kahramanmaraş’ın bazı bölgelerinde düğün evine Türk bayrağı asılması veya bayrak dikilmesi, düğün sürecinin başladığını gösteren sembolik uygulamalardan biri olarak biliniyor.
Düğün boyunca görünen bir noktada bulunan bayrak, aynı zamanda çevrede yaşayanlara düğün olduğunu haber veriyor. Geleneksel düğünlerde damadın yanında bulunan sağdıç da hazırlıkların önemli isimlerinden biri oluyor. Sağdıç, düğün sürecinde damada eşlik ederek çeşitli hazırlıklarda görev üstleniyor.
Gelin Alma Davul Zurnayla Yapılıyor
Düğünün en hareketli bölümlerinden birini gelin alma oluşturuyor. Erkek tarafı, belirlenen saatte davul ve zurna eşliğinde kız evine gidiyor. Gelin, ailesi ve yakınlarıyla vedalaştıktan sonra dualarla baba evinden uğurlanıyor.
Geçmişte atlarla yapılan gelin alma törenlerinin yerini günümüzde büyük ölçüde araç konvoyları aldı. Ancak gelinin aile büyüklerinin elini öpmesi, yakınlarıyla vedalaşması ve müzik eşliğinde uğurlanması gibi gelenekler sürüyor.
Kapının açılması veya çeyiz sandığının teslim edilmesi sırasında bahşiş istenmesi gibi eğlenceli uygulamalar da bazı düğünlerde devam ediyor.
Davul Zurna Ve Maraş Halayı Meydanları Dolduruyor
Kahramanmaraş düğünlerinin en karakteristik unsurlarından biri müzik ve halk oyunları. Davul ve zurna eşliğinde oynanan Maraş Halayı, Üç Ayak ve yöresel oyunlar düğün eğlencelerinin önemli bölümünü oluşturuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'nda yer alan bilgilere göre Kahramanmaraş genelinde yaklaşık 70 halk oyununun adı tespit edilmiş durumda. Oyunların düz sıra, yarım daire veya daire şeklinde oynandığı belirtiliyor.
Kentte düğünlerin biçimi zaman içerisinde değişse de davul zurna sesi, halaylar, kına gecesi ve gelin alma gibi gelenekler kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ediyor. Modern düğün organizasyonları ile geleneksel uygulamaların bir arada görülmesi, Kahramanmaraş’ın düğün kültürünün günümüzde de canlı kalmasını sağlıyor.
