Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde su kaynağı bulunmayan yüksek rakımlı arazide başlatılan kayısı üretimi ilk hasadını verdi. Yalıntaş Mahallesi’nde yaklaşık 5 yıl önce dikilen 500 kayısı ağacından bu yıl yaklaşık 4 ton yaş meyve toplandı.
Bahçıvan ailesinin uzun yıllar boş kalan araziyi üretime kazandırmak amacıyla başlattığı çalışma, 17 yaşındaki Robert Lisesi öğrencisi Ayşe Umay Bahçıvan’ın bilimsel araştırmalarıyla projeye dönüştü.
İklim değişikliği ve tarımsal üretimde su kullanımının azaltılmasına odaklanan projede leonarditten yararlanıldı. Toprağın su tutma kapasitesinin artırılmasıyla sınırlı su koşullarında kayısı yetiştiriciliği gerçekleştirildi.
500 FİDANLA BAŞLAYAN ÜRETİM MODELİ
Yaklaşık 70 yıldır boş durumda bulunan yüksek rakımlı arazinin değerlendirilmesi için ilk aşamada 500 kayısı fidanı dikildi. Bölgede yeterli ve uygun sulama kaynağının bulunmaması nedeniyle farklı üretim yöntemleri üzerinde çalışıldı.
Projede toprağın su tutma kapasitesinin artırılması amacıyla leonardit kullanıldı. Ayşe Umay Bahçıvan’ın verdiği bilgiye göre bölgedeki mevcut su kaynaklarının tuzluluk oranı da tarımsal üretim açısından sorun oluşturabiliyor.
Bu nedenle toprağın çevrede bulunan nemden daha fazla yararlanmasını sağlayacak uygulamalara ağırlık verildi. Yapılan çalışmaların ardından kayısı ağaçları ürün vermeye başladı.
Bu yıl gerçekleştirilen ilk hasatta yaklaşık 250 kasa kayısı toplandı. Yaş ürün miktarı yaklaşık 4 tona ulaştı. Kayısıların kurutulması halinde yaklaşık 1 ton kuru ürün elde edilebileceği belirtildi.
2 BİN METREYE YAKIN RAKIMDA KAYISI ÜRETİLDİ
Üretim alanının yaklaşık 1950-2000 metre rakımda bulunması projenin öne çıkan özelliklerinden biri oldu.
Ayşe Umay Bahçıvan, bölgede daha önce benzer ölçekte kayısı üretiminin gerçekleştirilmediğini belirterek, yapılan araştırmalar sonucunda Malatya kayısısının yetiştirilmesine yönelik bir model geliştirdiklerini ifade etti.
Leonarditin toprakla karıştırılmasıyla su tutma kapasitesinin artırıldığını aktaran Bahçıvan, özellikle sabah saatlerinde oluşan nemden daha fazla yararlanılmasının amaçlandığını kaydetti.
Başlangıçta 500 ağaçla uygulanan model, zaman içerisinde diğer ailelerin de katılımıyla genişledi. Projenin ulaştığı toplam kapasitenin yaklaşık 10 bin ağaç olduğu bildirildi.
PROJE TÜRKİYE BİRİNCİLİĞİ KAZANDI
Ayşe Umay Bahçıvan’ın araştırma ve staj çalışmalarıyla bilimsel açıdan geliştirdiği proje daha sonra akademik makaleye dönüştürüldü ve farklı yarışmalara taşındı.
Proje, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışması’nda Türkiye birinciliğini elde etti.
Amerika Birleşik Devletleri’nde Terra Science tarafından düzenlenen iklim ve çevre odaklı yarışmada ise yaklaşık 950 proje arasında gümüş derece kazanıldı. Çalışma, İngiltere’de düzenlenen benzer konseptteki bir yarışmada da bronz madalyaya değer görüldü.
Proje ekibinin 30 Eylül’de Şanlıurfa’da gerçekleştirilecek TEKNOFEST’e katılması planlanıyor. Kasım ayında Hong Kong’da yapılacak ekonomi odaklı yarışmada ise proje girişimcilik yönüyle finalde yarışacak.
HEDEF KURUTMA TESİSİ VE DIŞ PAZAR
Projenin yeni aşamasında elde edilen kayısının ekonomik değerinin artırılması amaçlanıyor.
Ayşe Umay Bahçıvan, bölgede kurutma sistemleri oluşturmayı ve işlenen kayısıları başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere dış pazarlara ulaştırmayı hedeflediklerini belirtti.
Uzak Doğu pazarının da hedefler arasında bulunduğunu ifade eden Bahçıvan, 500 ağaçla başlayan üretimin birkaç ailenin katılımıyla yaklaşık 10 bin ağaçlık bir modele dönüştüğünü kaydetti.
GELECEK YIL VERİMİN ARTMASI BEKLENİYOR
Ayşe Umay Bahçıvan’ın babası Mehmet Bahçıvan, arazinin aile büyüklerinden kaldığını ve yaklaşık 70 yıldır değerlendirilmediğini belirtti.
Bölgenin kayısı üretimine uygun olabileceği düşüncesiyle çalışmalara başladıklarını anlatan Mehmet Bahçıvan, ilk mahsulün bu yıl alındığını söyledi.
Hasatta yaklaşık 250 kasa ürün toplandığını ve yaş kayısı miktarının 4 ton civarında olduğunu aktaran Bahçıvan, gelecek yıl ağaçlardan daha yüksek verim beklediklerini ifade etti.
Ürünlerin analiz amacıyla Kayısı Araştırma Enstitüsüne gönderildiği bildirildi. Projenin ilerleyen aşamalarında kooperatif kurulması ile üretilen kayısının doğrudan Avrupa ve Amerika pazarlarına ihraç edilmesi de planlar arasında bulunuyor.
Elbistan’da yüksek rakım ve sınırlı su koşullarında başlayan üretim, 500 kayısı ağacından yaklaşık 4 tonluk ilk hasada ulaştı. Ailelerin katılımıyla büyüyen projenin bundan sonraki döneminde üretim kapasitesinin ve kayısının ekonomik değerinin artırılması hedefleniyor.
