Yapay zekâya yöneltilen bir sorunun saniyeler içinde yanıtlanması, kullanıcı açısından oldukça basit bir işlem gibi görünüyor. Ancak bu işlemin arkasında yüksek işlem gücüne sahip sunucuların bulunduğu büyük veri merkezleri çalışıyor. Bu merkezlerin faaliyetleri enerji tüketiminin yanı sıra su kullanımını da beraberinde getiriyor.
Özellikle yapay zekâ sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte teknolojinin çevresel etkileri daha fazla tartışılmaya başlandı. Bu tartışmaların önemli başlıklarından birini de yapay zekânın “su ayak izi” oluşturuyor.
Su tüketimi doğrudan yapay zekâ programının su kullanması şeklinde gerçekleşmiyor. Veri merkezlerindeki donanımların çalışması sırasında oluşan ısının kontrol altında tutulması gerekiyor. Bazı soğutma sistemlerinde bu amaçla su kullanılıyor. Ayrıca sistemlerin ihtiyaç duyduğu elektriğin üretimi sırasında oluşan dolaylı su tüketimi de hesaplamalara dahil edilebiliyor.
500 MİLİLİTRE İDDİASININ ARKASINDAKİ HESAPLAMA
Yapay zekâ ile su tüketimi arasındaki ilişki konusunda dikkat çeken çalışmalardan biri “Making AI Less Thirsty” adlı araştırma oldu.
Araştırmada GPT-3 modeli üzerinden yapılan hesaplamada yaklaşık 500 mililitrelik su tüketiminin, sistemin nerede ve hangi koşullarda çalıştırıldığına bağlı olarak yaklaşık 10 ila 50 orta uzunluktaki yanıta karşılık gelebileceği belirtildi.
Bu hesaplama önemli bir ayrıntıyı da ortaya koyuyor. Sosyal medyada zaman zaman gündeme gelen “Yapay zekâya sorulan her soru yarım litre su tüketiyor” şeklindeki ifade, araştırmanın ortaya koyduğu sonucu doğru şekilde yansıtmıyor.
500 mililitrelik değer tek bir soru için belirlenmiş sabit bir tüketim miktarı değil. Hesaplama birden fazla yanıtı kapsıyor ve kullanılan altyapıya göre değişiklik gösterebiliyor.
HER YAPAY ZEKÂ SORUSUNUN SU AYAK İZİ FARKLI
Bir yapay zekâ sorgusunun ne kadar su tüketimine yol açtığını gösteren, tüm sistemlere uygulanabilecek değişmez bir rakam bulunmuyor.
Tüketim miktarında kullanılan yapay zekâ modeli ve yanıtın uzunluğu önemli rol oynuyor. Bunun yanı sıra veri merkezinin bulunduğu bölge, hava sıcaklığı, soğutma teknolojisi ve kullanılan elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği de sonucu değiştirebiliyor.
Bu nedenle farklı veri merkezlerinde aynı tür işlemlerin farklı miktarlarda su ayak izi oluşturması mümkün.
Dolayısıyla yapay zekâ kullanımındaki su tüketimini değerlendirirken tek bir sorgu üzerinden kesin litre hesabı yapmak yerine sistemin tamamının dikkate alınması gerekiyor.
VERİ MERKEZLERİNDE SU NEDEN KULLANILIYOR
Yapay zekâ modellerinin kullanıcıların taleplerini işleyebilmesi için veri merkezlerinde bulunan güçlü sunucular devreye giriyor. Çok sayıda hesaplamanın gerçekleştirildiği bu donanımlar çalışırken ısı üretiyor.
Sunucuların uygun sıcaklık aralığında tutulması ise veri merkezlerinin temel ihtiyaçları arasında yer alıyor. Kullanılan soğutma teknolojisine bağlı olarak bu süreçte sudan yararlanılabiliyor.
Yapay zekânın su ayak izi yalnızca veri merkezindeki doğrudan kullanımla da sınırlı değil. Sunucuların çalışması için gerekli elektriğin üretim süreçlerindeki su kullanımı, dolaylı tüketim olarak toplam çevresel etkiye dahil edilebiliyor.
Bu nedenle yapay zekânın su tüketimi denildiğinde tek bir musluktan kullanılan sudan değil, teknolojik altyapının farklı aşamalarında ortaya çıkan daha geniş bir su ayak izinden söz ediliyor.
YAPAY ZEKÂNIN GÖRÜNMEYEN FİZİKSEL ALTYAPISI
Dijital hizmetlerin kullanıcı tarafındaki görünümü oldukça sade. Bir soru yazılıyor, sistem bunu işliyor ve birkaç saniye içinde ekranda yanıt beliriyor.
Ancak bu süreç fiziksel bir altyapıya dayanıyor. Sunucular, veri merkezleri, elektrik şebekeleri ve soğutma sistemleri yapay zekâ hizmetlerinin çalışmasını sağlayan zincirin parçalarını oluşturuyor.
Bu durum, yapay zekânın çevresel etkilerinin yalnızca elektrik tüketimi üzerinden ele alınamayacağını gösteriyor. Su tüketimi de sistemlerin çevresel ayak izinin değerlendirilmesinde öne çıkan başlıklardan biri haline geliyor.
TEK BİR SORU İÇİN KESİN RAKAM VERİLEMİYOR
Araştırmaların ortaya koyduğu temel noktalardan biri, her yapay zekâ sorusu için geçerli olacak sabit bir su tüketimi değerinin bulunmaması.
Bir sorgunun işlenmesinden kaynaklanan su ayak izi kullanılan modelden veri merkezinin konumuna kadar pek çok değişkene bağlı. Yanıtın uzunluğu ve hesaplama yükü de ortaya çıkan tüketimi etkileyebiliyor.
Bu nedenle “Bir yapay zekâ sorusu kaç litre su tüketiyor?” sorusuna tek bir rakamla yanıt vermek mümkün değil.
Ancak yapılan çalışmalar, dijital ortamda saniyeler içerisinde gerçekleşen yapay zekâ işlemlerinin arkasında enerji ve su kullanan fiziksel bir altyapı bulunduğunu gösteriyor. Yapay zekâ kullanımının büyümesiyle birlikte veri merkezlerinin enerji ve su ayak izi de teknoloji dünyasının yakından takip edilen konuları arasında yer alıyor.
