ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun Irak’taki askeri görevi, son birliklerin ülkeden ayrılmasıyla tamamlandı. ABD ile Irak arasında 2024 yılında belirlenen takvim doğrultusunda yürütülen çekilmenin son aşaması 30 Eylül 2026’da gerçekleşti.
Son koalisyon birlikleri ile askeri teçhizatın Erbil Hava Üssü’nden ayrıldığı açıklandı. Böylece ABD’nin 2003 yılında Irak’ı işgaliyle başlayan ve sonraki yıllarda farklı görevlerle devam eden askeri varlığında önemli bir aşama geride kaldı.
Irak yönetimi, son birliklerin ayrılmasını ülkenin egemenliği açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirdi. Güvenlik ve istihbarat alanındaki ilişkilerin ise bundan sonraki süreçte ikili anlaşmalar kapsamında sürdürülmesi öngörülüyor.
2003’TE BAŞLAYAN SÜREÇ 23 YILA YAYILDI
ABD öncülüğündeki güçler, Saddam Hüseyin yönetiminin kitle imha silahlarına sahip olduğu yönündeki iddiaları gerekçe göstererek Mart 2003’te Irak’a askeri harekât başlattı.
Askeri müdahalenin ardından Saddam Hüseyin yönetimi devrildi. Ancak savaş öncesinde öne sürülen ölçekte kitle imha silahı stoklarına ulaşılamadı.
İşgalin ardından Irak’ın siyasi ve güvenlik yapısında önemli değişimler yaşandı. Mezhepsel çatışmalar, silahlı grupların faaliyetleri ve terör saldırıları uzun yıllar ülkenin gündeminde kaldı.
ABD askerleri 2011 yılında Irak’tan büyük ölçüde çekildi. Ancak 2014 yılında IŞİD’in Irak ve Suriye’de geniş bölgeleri kontrol altına almasının ardından ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon yeniden Irak’a asker konuşlandırdı.
Bu nedenle 2003 ile 2026 arasındaki dönem, kesintisiz bir ABD askeri işgali yerine farklı görev ve konuşlanma dönemlerinden oluşan bir süreç olarak öne çıktı.
BELGELENEN SİVİL ÖLÜMLERİ 200 BİNİ AŞTI
Irak Body Count verileri, 2003’te başlayan savaş ve sonrasındaki şiddetin ağır bilançosunu ortaya koydu.
Verilere göre işgal sonrasında doğrudan şiddet olaylarında belgelenen sivil ölümlerinin sayısı 200 binin üzerine çıktı. Kuruluşun verilerinde 200 bin 65 ile 226 bin 628 arasında sivilin şiddet olayları nedeniyle yaşamını yitirdiği belirtiliyor.
Savaşçılar da dahil edildiğinde belgelenen toplam şiddet kaynaklı ölüm sayısının yaklaşık 300 bine ulaştığı ifade ediliyor.
Söz konusu veriler; medya haberleri, hastane ve morg kayıtları, sivil toplum kuruluşlarının verileri ve resmi kayıtların karşılaştırılmasıyla oluşturuluyor. Kayıtlara geçirilemeyen olaylar nedeniyle gerçek can kaybının daha yüksek olabileceği de belirtiliyor.
ÖLÜM SAYISINA İLİŞKİN FARKLI TAHMİNLER AÇIKLANDI
Irak Savaşı sırasında ve sonrasında yaşanan can kayıplarına ilişkin farklı araştırmalar da yapıldı. Çalışmalarda kullanılan yöntemlerin farklı olması nedeniyle ortaya çıkan sonuçlar arasında önemli farklar bulunuyor.
2008 yılında yayımlanan Opinion Research Business araştırmasında, Irak genelinde gerçekleştirilen hane görüşmeleri esas alındı. Araştırmada Mart 2003 ile Ağustos 2007 arasındaki çatışmalar nedeniyle yaklaşık 1 milyon 33 bin kişinin hayatını kaybetmiş olabileceği tahmin edildi.
Çalışmada tahmin aralığı yaklaşık 946 bin ile 1 milyon 120 bin kişi arasında açıklandı. Bu rakamlar belgelenmiş bireysel vakaların toplamını değil, hane anketleri üzerinden yapılan istatistiksel tahmini ifade ediyor.
Brown Üniversitesi bünyesindeki Costs of War çalışmaları ise savaşın bilançosunun değerlendirilmesinde doğrudan çatışmalardaki ölümlerin yanı sıra dolaylı kayıpların da dikkate alınması gerektiğine işaret ediyor. Sağlık altyapısındaki tahribat, gıda güvensizliği, yerinden edilme ve kamu hizmetlerindeki bozulma bu kapsamda ele alınıyor.
ÇATIŞMALAR ÇOCUKLARI DA AĞIR ŞEKİLDE ETKİLEDİ
Irak’ta yıllarca devam eden çatışmalardan çocuklar da etkilendi. Birleşmiş Milletler tarafından doğrulanan verilere göre 2008 ile 2022 yılları arasında Irak’ta 3 bin 119 çocuk hayatını kaybetti.
Aynı dönemde 5 bin 938 çocuğun ise çatışmalar nedeniyle yaralandığı veya kalıcı şekilde zarar gördüğü bildirildi.
BM’nin Irak’taki çocuk kayıplarını sistematik biçimde 2008 yılından itibaren izlemeye başlaması nedeniyle bu rakamlar 2003’teki işgal ile 2004-2007 arasındaki yoğun çatışma döneminin tamamını kapsamıyor.
SON BİRLİKLER 30 EYLÜL’DE IRAK’TAN AYRILDI
ABD ile Irak arasında 2024 yılında varılan takvim doğrultusunda yürütülen çekilme süreci 30 Eylül 2026 itibarıyla son aşamasına ulaştı.
Koalisyonun son birlikleri ve askeri teçhizatı Erbil Hava Üssü’nden ayrıldı. Böylece ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun Irak’taki askeri görevi tamamlandı.
Son çekilme, ABD’nin 2003 yılında Irak’ı işgalinden 23 yıl sonra gerçekleşti. Irak bu dönemde işgal, iç çatışmalar, terör saldırıları ve IŞİD’in geniş alanları ele geçirmesi gibi ciddi güvenlik krizleri yaşadı.
Koalisyon görevinin sona ermesiyle Irak ile ABD arasındaki ilişkiler açısından da farklı bir aşamaya geçildi. Güvenlik ve istihbarat alanındaki ilişkilerin ikili anlaşmalar doğrultusunda devam etmesi öngörülüyor.
